Voeding uitgelegd: wat N, P en K doen bij pepers en tomaten

Op elke fles plantenvoeding staan drie getallen, zoiets als 6-3-9. Stikstof, fosfor, kalium. Iedereen weet dat. Wat bijna niemand weet: twee van die drie getallen zijn niet wat ze lijken.

De getallen op het etiket

Het eerste getal is stikstof, gewoon in procent. De andere twee niet. Fosfor en kalium staan op de verpakking uitgedrukt als oxiden, P₂O₅ en K₂O, stoffen die helemaal niet in de meststof zitten. Het is een rekenconventie uit de landbouw.

Wie wil weten hoeveel echte fosfor en kalium er in de fles zit, rekent zo:

• % P₂O₅ × 0,44 = % fosfor
• % K₂O × 0,83 = % kalium

Een meststof met 6-3-9 op het etiket bevat dus 6 procent stikstof, maar slechts 1,3 procent fosfor en 7,5 procent kalium. Voor dagelijks gebruik hoef je dat niet om te rekenen. Het verklaart wel waarom fosfor op het etiket altijd belangrijker lijkt dan hij is.

Stikstof: het gaspedaal

Stikstof is de bouwsteen van eiwitten en bladgroen. Meer stikstof betekent meer blad, meer stengel, meer groei. Zolang er genoeg licht en warmte is om die groei te dragen, is dat goed.

Te veel is ook echt te veel. Bij een overmaat worden planten donker en neemt de groei net af. Jonge tomaten krijgen dikke stengels, zware gekrulde bladeren, minder bloemen en slechtere vruchten. In het Engels heten zulke planten bullish.

Voor wie in België kweekt, telt dat dubbel. Stikstofrijke mest geeft weelderige groei die slecht weer minder goed verdraagt, en aan slecht weer is in een Belgische zomer geen gebrek.

Stikstof raakt in een pot ook snel op. Het spoelt uit bij het gieten, en zo'n zes weken na het planten beginnen de voedingsstoffen in potgrond op te raken. Dat is het moment om te beginnen met bijmesten, niet eerder. Zaailingen krijgen best een voeding met veel stikstof en weinig kalium.

Zelf geef ik pas vloeibare voeding vanaf de vruchtzetting. Tot dan teren mijn planten op wat ik bij het verpotten door de grond meng: wormenmest, zeewierkalk en een beetje vleermuisguano.

Bananenthee en zelf getrokken bladthee heb ik ook geprobeerd. Het werkt, maar minder goed dan een meststof uit de winkel, en in een appartement stinkt het hard. Goedkoper is het wel. Heb ik ooit een tuin, dan ga ik zelf composteren.

Fosfor: nodig, maar zelden het probleem

Fosfor zit in de energiehuishouding van elke cel en speelt een rol bij de wortelontwikkeling. Zonder fosfor geen plant.

Maar het populaire idee dat extra fosfor meer bloemen geeft, houdt geen stand. Hoge fosforgiften geven geen extra bloemen, en commerciële kassen werken net met drie tot vijf keer meer stikstof dan fosfor. Te veel fosfor hindert bovendien de opname van ijzer en mangaan, met gele bladeren als gevolg, en is slecht voor de schimmels die samen met de wortels voedsel zoeken.

En hier wordt het Belgisch. De Bodemkundige Dienst van België onderzocht zes jaar lang grondstalen uit Vlaamse moestuinen. Bij 87 procent lag het fosforgehalte boven de streefzone. Maar 7 procent zat erin. Voor kalium lag 68,5 procent erboven, voor magnesium 78 procent. Wie in volle grond kweekt in een Vlaamse tuin met jaren compost en mest achter de rug, heeft vrijwel zeker geen fosfor nodig.

In een pot met verse potgrond ligt dat anders, maar ook daar geldt: paarse bladeren bij een koude plant zijn meestal geen fosfortekort. In koude grond nemen tomaten fosfor gewoon slecht op. Wacht dan op warmer weer in plaats van te bemesten.

Kalium: het element van de vrucht

Kalium bouwt de plant niet op, het laat hem werken. Het zet enzymen aan het werk, vervoert stikstof en suikers, en houdt cellen onder spanning. Niet voor niets heet het het kwaliteitselement. Bij tomaten geeft een tekort vruchten die slecht kleuren.

Dat verklaart waarom tomatenmest altijd veel kalium bevat. Kastelers geven in de latere teeltfasen bewust meer kalium, voor meer suiker in de vrucht en een betere kwaliteit. Tomaten in potten krijgen om de 10 à 14 dagen een kaliumrijke voeding, zodra de eerste vruchten zwellen.

Ook hier is meer niet beter. Te veel kalium duwt magnesium en calcium opzij. Het eerste zie je als gele bladeren tussen groene nerven onderaan de plant (zie gele bladeren lezen). Het tweede kan bijdragen aan neusrot.

Van blad naar vrucht: hoe de verhouding verschuift

Beroepstelers geven een tomaat niet het hele seizoen hetzelfde. Een aanbevolen voedingsoplossing voor tomaten in de kas verandert in drie stappen:

Twee dingen vallen op. Stikstof blijft in het begin bewust laag, om die logge bladgroei te vermijden. En kalium schiet omhoog nog voor stikstof volgt.

De Nederlandse glastuinbouw deed jaren hetzelfde bij tomaat op steenwol: tot de bloei van de eerste tros minder kalium en meer calcium en magnesium dan standaard, en vanaf de bloei van de vijfde tros net meer kalium en minder calcium.

Voor een hobbykweker is de vertaling eenvoudig. Tot de eerste bloemen: een evenwichtige voeding, of een met iets meer stikstof. Vanaf de eerste vruchtjes: een voeding met duidelijk meer kalium dan stikstof.

En pepers?

Voor pepers bestaan veel minder cijfers op hobbyniveau. Het principe is hetzelfde: groei eerst, vruchten later. Sierpepers horen bij de middelmatige eters, tussen de zuinige perkplanten en de gulzige chrysanten. Een sierpeper is geen superhot in een emmer van 20 liter, maar het geeft een orde van grootte.

Mijn eigen meststof staat op 6-4-8, en die krijgen mijn pepers en tomaten allebei.

EC: het eerlijkste getal

Een etiket vertelt wat er in de fles zit. Het vertelt niet wat er in je pot zit. Daarvoor is er de EC, de elektrische geleidbaarheid.

Meststoffen zijn zouten. Opgelost in water geleiden ze stroom, en hoe meer zout, hoe hoger de EC. Een bruikbare vuistregel: een EC van 2 mS/cm komt overeen met ongeveer 1,7 gram meststoffen per liter water. Tomaat heeft een hoge EC nodig voor een goed evenwicht tussen blad en vrucht, en een hogere EC geeft aantoonbaar lekkerdere vruchten.

Twee kanttekeningen. Een EC-meter ziet het verschil niet tussen kalium en keukenzout. En je leidingwater heeft zelf al een EC, bij hard water niet te verwaarlozen. Meet dus eerst je kraanwater, en daarna je voedingsoplossing.

Zo meet je wat er in je pot zit

Voor potten is er een eenvoudige methode, PourThru:

1. Geef water of voeding zoals je altijd doet.
2. Laat de pot 30 à 60 minuten uitlekken.
3. Zet er een schoteltje onder.
4. Giet er gedestilleerd water op, ongeveer 100 ml voor een pot van 16,5 cm, zodat er zo'n 50 ml onderaan uitloopt.
5. Meet de EC van dat water.

Wat eruit komt, lees je zo:

Voor sierpepers ligt de streefwaarde tussen 2,0 en 3,5. Meet ook de pH als je toch bezig bent: in potgrond zijn alle voedingsstoffen goed beschikbaar tussen 5,4 en 6,2.

Het mooie van zo'n meting is dat ze je iets vertelt wat geen etiket kan. In een koele, grijze week drinkt een plant minder, en krijgt hij bij dezelfde voeding in het gietwater minder binnen. In een hittegolf drinkt hij veel, en blijft het zout achter in de pot. Een EC-meter ziet dat. Jij niet.

Heb je een tomaat in volle productie en komt de meting ver onder 2,7 uit, dan mag je gerust iets royaler voeden. Komt ze boven 4,6, dan is de volgende gietbeurt beter gewoon water.