Neusrot bij tomaten: de grond heeft genoeg calcium

De eerste tros hangt er mooi bij. Tot je er een omdraait en de onderkant zwart, plat en leerachtig is. Een week later heb je drie tips gekregen: eierschalen in het plantgat, kalk strooien, een calciumspray.

Geen van de drie pakt het probleem aan.

Wat je ziet

Neusrot begint aan de kant waar de bloem zat, dus onderaan, het verst van de steel. Je ziet een ronde plek van 1 tot 2,5 cm, groenbruin tot zwart, die inzakt zodat de vrucht er aan die kant afgeplat uitziet. Paprika's, pepers en aubergines krijgen het ook.

Het is geen schimmel, geen bacterie, geen virus, maar een fysiologische stoornis. Een aangetaste vrucht is niet meer te redden. Besmettelijk is het niet: de tomaat ernaast krijgt het niet omdat deze het heeft, wel omdat hij onder dezelfde omstandigheden groeide.

Verwar het niet met phytophthora. Die geeft grote, harde, bruine plekken op groene vruchten, en dan zijn de bladeren en stengels ook aangetast. Bij neusrot is de rest van de plant gezond.

Het calcium zit in de grond, niet in de vrucht

Calcium is een bouwsteen van celwanden. Een jonge vrucht die snel groeit, heeft er veel van nodig. Krijgt het uiteinde van die vrucht te weinig op het moment dat de cellen uitzetten, dan sterven ze af.

De grond is zelden het probleem. Tuingrond, groeizakken en potgrond bevatten bijna nooit echt te weinig calcium. Er zit meestal genoeg in de grond en zelfs in de plant. Het raakt alleen niet op de juiste plek.

Dat komt door de manier waarop calcium reist. Het beweegt uitsluitend mee met de waterstroom in het xyleem, van de wortels naar de bladeren. Een blad verdampt veel water en krijgt dus veel calcium. Een vrucht verdampt nauwelijks en krijgt dus weinig. Wat eenmaal in een blad zit, verhuist niet meer naar de vrucht.

De onderkant van de tomaat ligt bovendien het verst van de aanvoer. Bij langwerpige rassen zoals San Marzano en Banana Legs werken de vaten in dat uiteinde minder goed naarmate de vrucht groeit, en die rassen krijgen duidelijk vaker neusrot dan ronde tomaten. Kleine vruchten krijgen het zelden.

Dit jaar had ik geen neusrot. Vorig jaar kreeg elke vrucht van mijn Big Bertha-paprika's het, jammer genoeg.

Wat er twee weken geleden gebeurde

Hier loopt de diagnose het vaakst mis. Neusrot ontstaat vroeg in de groei van de vrucht. De eerste plekken verschijnen meestal in de tweede week na de bestuiving, soms pas na vijf weken. Reken ruwweg: wat je vandaag ziet, ging twee weken geleden mis.

De vrucht met een zwarte onderkant vertelt je dus iets over vorige week of de week daarvoor. Een hete middag waarop de pot om vier uur kurkdroog stond. Een week van regen, zon, regen. Precies zo'n week, afwisselend nat en droog, kan neusrot uitlokken, omdat de verdamping onregelmatig wordt.

Dat is een vrij nauwkeurige beschrijving van een Belgische zomer.

Het werkt in twee richtingen. Te veel verdamping kan de aanvoer van calcium naar de vruchten verhinderen, maar te weinig verdamping remt de calciumopname ook. Een hete, droge middag is dus niet beter dan een drukkende, windstille dag waarop niets beweegt. Gelijkmatig is het doel.

Snelle groei telt ook mee. Alles wat de vrucht snel doet uitzetten of de calciumaanvoer naar het uiteinde vermindert, verhoogt de kans, en een tragere groei in het begin gaat samen met minder neusrot. Een warme, zonnige week na een koele, natte periode is zo'n groeispurt.

Potten lopen het meeste risico

Planten met weinig wortelruimte, in potten of groeizakken, lopen het grootste risico. Een pot op een zuidbalkon heeft na een hete middag weinig reserve over. Een tomaat in volle grond heeft een buffer.

Wat helpt:

• Een grotere pot, of in volle grond planten. Meer grond is meer water in reserve.
• In hitte twee keer per dag water geven in plaats van één keer met dubbel zoveel. Zo blijft het vocht gelijkmatig, zonder pieken en dalen.
• Mulch op de pot of rond de plant, zodat de bovenlaag trager uitdroogt.
• Nooit laten uitdrogen, ook niet om de wortels te laten zoeken. Voor neusrot kan net dat ene droge moment volstaan.

Waarom kalk strooien niet helpt

Kalk doet twee dingen: calcium toevoegen en de pH verhogen. Het eerste is meestal overbodig. Het tweede helpt alleen als je grond te zuur is. Onder een pH van 6,0 wordt calcium minder beschikbaar; mik op 6,5. Onder die grens heeft bekalken zin. Erboven voeg je calcium toe aan grond die er al genoeg heeft, en maak je hem basischer dan nodig.

Welke van de twee het bij jou is, weet je alleen met een bodemanalyse. In België kan dat als particulier bij de Bodemkundige Dienst van België: je vult zelf een staalzakje, en je krijgt de zuurtegraad, de voedingselementen en een bemestings- en bekalkingsadvies voor de moestuin terug.

Voor een pot met potgrond is de vraag nog eenvoudiger. Daar zit calcium in, en neusrot in een pot is bijna altijd een waterverhaal.

Eierschalen volgen dezelfde redenering. Ze voegen calcium toe aan grond die er geen gebrek aan heeft, en veranderen niets aan het transport.

En die calciumspray?

Calcium op de bladeren spuiten helpt de vrucht niet, want wat in het blad zit, blijft daar. En een vrucht neemt calcium van buitenaf niet vlot op. Een calciumzout zoals calciumnitraat rechtstreeks op een piepjong vruchtje kan wel een beetje doen; hoeveel, daarover lopen de meningen uiteen, van gedeeltelijk effectief tot de beste preventie die er is. Vanaf de grootte van een golfbal houdt het waslaagje op de vrucht het tegen. Op een vrucht die al een zwarte plek heeft, doet het niets.

Voor wie een handvol planten heeft, weegt dat zelden op tegen gewoon regelmatig water geven.

Te veel voeding

Een oorzaak die weinig genoemd wordt. Kalium, magnesium, natrium en ammonium remmen de opname van calcium door de wortels. Veel ammonium ten opzichte van nitraat en een zoute bodem verhogen het risico op neusrot. Ook te veel stikstof en kalium werken tegen: de plant maakt dan vooral nieuwe scheuten, en die trekken het calcium naar zich toe.

Voeding voor tomaten is doorgaans op kalium gericht. Meer geven dan het etiket zegt, is dus geen verzekering. Het kan net een oorzaak zijn.