Gele bladeren aan je peperplant of tomaat: kijk eerst waar het geel begint

Een geel blad onderaan een tomatenplant in oktober is meestal geen probleem. Het is een oud blad dat in de schaduw van twintig andere hangt, en de plant haalt eruit wat hij nog kan gebruiken.

Een geel blad bovenaan, in juni, is een ander verhaal.

De eerste vraag is dus niet welke kleur geel, of welke mest. Waar begint het?

Waarom de plaats zoveel verraadt

Sommige voedingsstoffen kan een plant verhuizen. Heeft hij er te weinig van, dan haalt hij ze weg uit de oudste bladeren en stuurt hij ze naar de nieuwe groei. Het tekort wordt dus eerst onderaan zichtbaar. Stikstof, fosfor, kalium en magnesium horen bij die verplaatsbare groep.

Andere stoffen blijven zitten waar ze eenmaal ingebouwd zijn: calcium, zwavel, ijzer, mangaan, boor, zink, koper. Is daar een tekort, dan kan de plant niet bij de oude bladeren gaan lenen. Het jonge blad bovenaan krijgt het eerst te weinig.

Onderaan geel wijst dus in een andere richting dan bovenaan geel. Dat alleen sluit al de helft van de mogelijkheden uit.

Onderaan, het hele blad bleek

Het oudste blad wordt eerst lichtgroen, dan egaal geel, nerven inbegrepen. De plant groeit trager en de nieuwe bladeren zijn eerder geelgroen dan donkergroen. Bij tomaten kleuren de nerven soms paarsig.

Dat is het klassieke beeld van stikstoftekort. De plant breekt de eiwitten in de oude bladeren af en voert ze naar de groeipunten, zodat er jonge bladeren verschijnen terwijl de oude vergelen en afsterven.

In potten is dit het meest voorspelbare tekort. Stikstof spoelt makkelijk uit potgrond bij het gieten, en de voedingsstoffen in een pot raken zo'n zes weken na het planten op. Een peper die in april verpot werd en sindsdien alleen water kreeg, heeft in juni goede redenen om bleek te worden.

Maar kijk eerst naar de pot voor je naar de mest grijpt. Daarover straks meer.

Onderaan, geel tussen groene nerven

Nu blijven de nerven groen, en vergeelt alleen het blad ertussen, zodat je een groen visgraatje op een gele achtergrond ziet. Soms met roodbruine vlekjes. Het begint weer bij de oudste bladeren en kruipt naar boven, terwijl de middennerf groen blijft.

Dat is magnesium.

Het venijnige: dit tekort maak je vaak zelf. Te veel kaliumrijke mest, zoals tomatenmest, veroorzaakt magnesiumgebrek, omdat de plant liever kalium opneemt dan magnesium. Een scheve verhouding tussen kalium, calcium en magnesium doet hetzelfde. Je ziet het vooral halfweg het seizoen, bij tomaten die zwaar in de vruchten hangen.

Snel ingrijpen kan met een bladbespuiting van 20 gram bitterzout (magnesiumsulfaat) per liter water, om de twee weken. Met één nuchtere regel: geef het niet als je de symptomen niet ziet. Wie elke week tomatenmest geeft, doet er vooral goed aan daar eens mee te minderen.

Onderaan, de randen eerst

Begint het geel aan de punt en de rand van een ouder blad, en wordt die rand later bruin en droog, dan komt kalium in beeld. Een handig onderscheid: bij kaliumgebrek loopt de verkleuring van de punt langs de rand, bij stikstofgebrek eerder langs de nerven. Niet voor niets heet het ook randjesziekte.

Maar let op. Een overmaat aan meststoffen kan het zoutgehalte zo opdrijven dat bladranden ook dan verdrogen. Droge bruine randen bij een plant die veel voeding kreeg, zijn dus eerder een teken van te veel dan van te weinig.

Paars, niet geel

Paarse bladonderkanten, vooral bij jonge tomaten, lezen veel mensen als fosforgebrek. Dat kan. Maar in een pot met verse potgrond is het zelden de echte oorzaak.

Vaak is er genoeg fosfor, maar kan de plant het niet opnemen, bijvoorbeeld bij koude grond. Bodemkundigen noemen dat secundair fosforgebrek, en tomaten zijn er gevoelig voor. Extra fosfor geven heeft dan geen zin, wachten op warmer weer wel. Ook kou, fel licht en droogte kunnen bladeren rood of paars kleuren.

Hoe koud is koud? Tomaten met hun wortels op gemiddeld 13,5 °C groeiden 35 tot 44 procent minder dan tomaten met wortels op 24 °C. Alles onder 20 °C in de wortelzone is niet ideaal. Een pot op de stenen vloer van een serre in april, of op een balkon in mei, blijft daar makkelijk onder: in Ukkel zakt het in mei 's nachts normaal naar 9,2 °C.

Bovenaan, geel tussen de nerven

Het jongste blad in de top is geel of zelfs bijna wit, met scherp groene nerven. De oude bladeren zijn prima.

Dat past bij ijzer of mangaan. IJzergebrek geeft vergeling tussen de nerven die in de top begint. Mangaan geeft een vergelijkbaar maar vlekkeriger, geruit beeld.

Toch zit er bijna altijd genoeg ijzer in potgrond. Het probleem is de zuurtegraad. In potgrond zijn alle voedingsstoffen goed beschikbaar tussen pH 5,4 en 6,2. Stijgt de pH, dan zit het ijzer vast. Langdurig gieten met hard leidingwater kan dat veroorzaken; bij zuurminnende kamerplanten zoals gardenia en azalea is dat een bekend probleem, en daar geef je beter regenwater. Een peper is lang niet zo gevoelig, maar een kleine pot die maandenlang kalkrijk water krijgt, is het nakijken waard. Er is nog een minder bekende boosdoener: te veel fosfor concurreert met ijzer en mangaan bij de opname.

Je waterleverancier vermeldt hoe hard jouw kraanwater is.

Overal wat geel, en de grond is nat

Nu komt de pot van daarnet.

Vergeling of slap hangen van de onderste en binnenste bladeren is het eerste teken van te veel water. Water verdrijft de lucht uit de grond, de fijne wortels sterven af, en de plant kan nauwelijks nog water opnemen. Zo'n plant lijkt op een uitgehongerde, en wie dan mest geeft, maakt het erger.

Daarom de volgorde: til eerst de pot op. Voelt hij zwaar, is de grond onderaan nat, en is het de laatste week grijs en koel geweest, dan is water het probleem en niet voeding. Hoe je dat voorkomt, is een verhaal apart in deze reeks: water geven zonder te verdrinken.

Gele bladeren had ik zelf ook, maar meestal omdat er te veel planten in één pot stonden, of omdat de pot te klein was.

Wat geen tekort is

Witte, papierachtige vlekken op bladeren die net naar buiten gingen: zonnebrand. Zie afharden.

Enkele gele bladeren helemaal onderaan bij een grote plant in volle productie: veroudering en schaduw. De plant verhuist wat nog bruikbaar is naar boven. Knip ze weg en kijk of het geel naar boven kruipt. Doet het dat niet, dan is er niets aan de hand.

Een plant die in het najaar over de hele lijn wat vermoeider wordt: dat is het seizoen. De Yellow Pears die ik dit jaar met drie in een hangbak zette, droegen half september nog, maar ze oogden moe. Met mest los je dat niet op.

Snel overzicht

Zeker weten doe je het alleen met een analyse van grond of blad. Voor een paar potten is dat overdreven. Wie in volle grond kweekt, laat beter eens een grondstaal ontleden voor hij een zak mest opentrekt.