Pepers verspenen zonder drama: wanneer, hoe diep en in welke pot

Toen ik voor het eerst serieus pepers en tomaten zaaide, volgde ik braaf de zaaigids. Per ras een hele resem zaden, want er zou toch maar een deel kiemen. Ze kwamen allemaal op. En ik kreeg het niet over mijn hart om er ook maar één weg te doen.

Zo leer je verspenen: met een zaaibak vol plantjes die allemaal tegelijk groter worden.

Tel de zaadlobben niet mee

De eerste twee blaadjes van een zaailing zijn geen echte bladeren. Het zijn zaadlobben, de voorraad uit het zaad. Het eerste echte blad komt ertussenuit en lijkt al op het blad van de volwassen plant: bij tomaat met een gekartelde rand, bij peper glad en spits.

Dat blad is je signaal. Als de eerste echte bladeren verschijnen, is dat het ideale moment: de plant is dan nog klein en krijgt weinig terugslag van wortelschade. Een van de meest gemaakte fouten is net zaailingen te lang in de zaaibak laten staan.

Tomaten kun je verspenen zodra de eerste echte bladeren er zijn, paprika's bij twee echte bladeren. Wachten tot twee à drie bladparen kan ook. Het venster is dus niet één dag. Het loopt van het eerste echte blad tot een paar bladeren later.

Waarom dan niet gewoon wachten tot ze wat steviger zijn? Omdat de wortels in een zaaibak niet netjes in hun eigen vakje blijven. Hoe langer je wacht, hoe meer ze in elkaar groeien, en hoe meer je er scheurt als je ze uit elkaar haalt. Bovendien staan de plantjes dan in elkaars licht.

Bij het blad, nooit bij de stengel

Giet de zaaibak op voorhand goed. Vochtige grond blijft beter aan de wortels hangen en laat makkelijker los van de rand.

Vul eerst de potjes, zodat de zaailing niet boven de tafel ligt te wachten terwijl jij potgrond zoekt. Maak met een potlood of een stokje een gat dat groot genoeg is om de wortels er zonder proppen in te laten hangen.

Tik dan tegen de zijkant van de zaaibak, steek het potlood onder de zaailing en wip hem omhoog. Vasthouden doe je aan een blad of een zaadlob, nooit aan de stengel. Een stengel van een paar dagen oud is een rietje. Knijp je die plat, dan is het voorbij. Een gekneusde zaadlob mist hij veel makkelijker.

Zitten twee plantjes met hun wortels in elkaar, til ze dan samen op en trek ze onderaan voorzichtig uit elkaar, met de grond er nog aan. Soms verlies je er een. Dat is de prijs van te dicht zaaien.

Zet de zaailing in het gat, tot aan zijn blaadjes, druk de grond lichtjes aan en giet aan. Waarom een tomaat daarbij dieper mag dan een peper, lees je in het artikel over diep planten.

Nog een kleine tip: verspeen in de namiddag of 's avonds. Dan verliest de plant minder water en heeft hij de nacht om te bekomen voor het licht hem weer aan het werk zet.

Zelf heb ik geen verspeenstokje meer nodig: ik zaai in aardepluggen en zet de plug in zijn geheel over.

De pot na de zaaibak

Paprika's gaan na het verspenen in een pot van 7,5 à 9 cm. Chilipepers eerst in een module of klein potje, en pas als er wortels uit de gaatjes onderaan komen, naar 13 cm. Dat is een mooie vuistregel voor allebei: wortels door de bodem betekent een maat groter.

Gewone potgrond uit het tuincentrum volstaat. Tuinaarde niet: die is te zwaar en er zitten onkruidzaden en ziektekiemen in. De meeste potgrond bevat genoeg voeding voor vijf à zes weken, dus bijmesten hoeft voorlopig niet.

Waarom de grote pot niet sneller gaat

Iedereen stelt de vraag. Waarom niet meteen in de pot van 13 cm, of in de emmer waar hij in juni toch in moet? Scheelt een keer verpotten.

Eerst dit: grotere potten geven wel degelijk grotere planten. Een verdubbeling van het potvolume levert gemiddeld 43 procent meer plant op. Maar er is een grens: de pot gaat pas knellen als de plant zwaarder wordt dan ongeveer een gram per liter potgrond.

Een zaailing die je net verspeent, weegt maar een fractie daarvan. Een potje van 9 cm houdt ongeveer een halve liter. Daar remt de pot de eerste weken helemaal niets. Een grotere pot geeft een zaailing dus geen voorsprong. Hij geeft hem vooral meer natte grond.

En daar zit het probleem. Wortels ademen. Potgrond heeft 25 à 50 procent lucht nodig om de wortels te laten ademen. Na het gieten loopt het water uit de pot, maar onderaan blijft een laag verzadigd. In een grote pot met een kleine zaailing zitten de weinige wortels bovenaan in het midden, en de rest van de grond wordt door niemand leeggedronken. Die droogt alleen uit door verdamping, en dat gaat in een Belgische maart, met grijze dagen en een koele kamer 's nachts, traag.

Staat de grond te lang nat, dan stoppen de wortels met groeien en krijgen schimmels vrij spel. Hoe dat eruitziet, lees je in het stuk over kiemschimmel. Een plant kan zelfs slap hangen in een kletsnatte pot, omdat de wortels door zuurstofgebrek zijn afgestorven. Het lijkt dan op dorst, en de reflex is nog meer water.

Er komt nog iets bij: de bovenste centimeter droogt snel en ziet er dan dor uit, terwijl het eronder nog nat is. Voel dus niet aan het oppervlak, maar til het potje op. Een nat potje is zwaar, een droog potje valt je mee. Na een week of twee weet je dat zonder nadenken.

Na de plug gaan mijn planten in een hoge P9-pot, tot de eerste worteltjes onderaan uit de gaten komen. Pas dan verhuizen ze naar hun definitieve pot.

Peper en tomaat zijn geen tweeling

Ze zijn familie, en ze worden vaak over dezelfde kam geschoren. Bij het verspenen gedragen ze zich anders.

De tomaat heeft haast. Hij groeit snel en rekt zich uit naar het licht, terwijl peper en aubergine compact blijven. Een tomaat verspeen je dus bij het eerste echte blad. Ongeveer een maand later is hij al klaar voor zijn definitieve plek.

De peper neemt zijn tijd. Hij blijft compacter, dus je kunt rustig wachten tot het tweede echte blad. Maar na het verspenen is hij gevoeliger. Op een koude bodem verdraagt een tomaat het beter dan een peper, en een peper beter dan een aubergine. Wortels groeien trager naarmate de grond kouder is, en warmteminnende gewassen hebben daar het meest last van.

Voor je vensterbank of kweekrek betekent dat: zet een vers verspeende peper niet 's nachts tegen koud glas. Hou paprika's en chilipepers na de kieming op 16 à 18 °C, en paprika's nadien boven 15 °C. Tomaten hou je na het verpotten op minstens 16 °C.

Bij mij staan de pepers daarna opvallend veel langer stil dan de tomaten.

Wanneer welk ras ongeveer zover is, volgt uit de kiemtijd en de zaaikalender die bij elk ras in de winkel staan.