Turfvrije potgrond: wat er verandert voor je pepers en tomaten

Op de zak staat "turfvrij", de plant ziet er na drie weken bleekjes uit, en de conclusie ligt voor de hand: turfvrije potgrond is slechter. Soms klopt dat. Vaker is het een potgrond die zich anders gedraagt en dezelfde behandeling krijgt als vroeger.

Je ontsnapt er ook niet aan. In Nederland spraken overheid en sector eind 2022 af dat potgrond voor particulieren tegen 2030 voor minstens 85 procent uit hernieuwbare grondstoffen moet bestaan. Wat nu nog turf is, wordt houtvezel, kokos, schors en compost.

Waarom turf zo makkelijk was

Turf houdt water vast in de deeltjes zelf, zoals een spons. Het is licht, heeft veel poriën, houdt voeding goed vast, en zijn pH is makkelijk bij te sturen met kalk. Daarom draaide de hele sector er zestig jaar op: het is een bijna ideale basis waarin je voeding en zuurtegraad naar wens instelt.

Een vervanger die alles tegelijk kan, bestaat niet. Dus wordt er gemengd, en elk bestanddeel brengt zijn eigen gewoontes mee.

Houtvezel: de stikstof die verdwijnt

Houtvezel is hout dat verwerkt wordt tot lange, luchtige vezels. Het is licht en maakt een mengsel luchtiger. Het probleem zit in de koolstof. Bacteriën en schimmels breken het hout langzaam af, en daar hebben ze stikstof voor nodig. Die halen ze uit dezelfde pot als je plant.

Hoe hard dat gaat, hangt af van het product. In het slechtste geval gaat het snel: sla in een mengsel met 40 procent houtvezel verloor binnen vier dagen een kwart tot bijna alle gegeven stikstof aan de vezel. De sla woog ruim een derde tot ruim de helft minder dan in turf, en kreeg gele bladpunten.

In de Nederlandse boomkwekerij valt het mee, als je het goed doet. Met 20 of 35 procent houtvezel door de potgrond was de stikstofvastlegging duidelijk meetbaar. Met weinig extra stikstof kwamen de planten later in het seizoen tekort, met veel extra stikstof niet. Het advies: hoogstens 30 procent houtvezel, en altijd extra traagwerkende stikstof. De wortels waren in de mengsels met houtvezel trouwens beter dan zonder.

Ook begonia's groeiden in een mengsel met tot de helft houtvezel even goed als in zuivere turf, maar pas nadat de bemesting per mengsel was aangepast. Zelfs dan bleef er aan het eind het minste nitraat over in de mengsels met de meeste houtvezel. Voor een half-om-half mengsel had de extra stikstof achteraf twee à drie keer hoger mogen zijn.

Voor jou betekent dat: een bleke plant in turfvrije grond heeft vaak gewoon honger. Niet omdat de zak slecht was, maar omdat er iets in zit dat meeëet.

Water: turfvrij is niet één ding

Over water geven in turfvrije grond hoor je twee dingen die elkaar tegenspreken. Allebei kloppen ze.

Turfvrije grond met schors houdt water langer vast en heeft dus minder vaak water nodig. Sommige turfvrije mengsels zien er bovenaan droog uit terwijl er dieper nog genoeg water zit.

Houtvezel doet het omgekeerde. Met 40 à 50 procent houtvezel in turf zit er 16 procentpunt minder water in het mengsel, en evenveel meer lucht. Tussen twee gietbeurten zakte een mengsel met de helft houtvezel tot 29 procent vocht, tegenover 37 procent voor zuivere turf. Zo'n mengsel is moeilijker te verzuipen, maar het moet vaker water krijgen. Bij 35 procent houtvezel zit het water dat de plant makkelijk kan opnemen al tegen de ondergrens.

Schors en kokos houden water dus lang vast, houtvezel laat het sneller los. "Turfvrij" zegt niets over hoe vaak je moet gieten. Alleen jouw zak weet dat.

Wat wel altijd werkt: steek een vinger in de grond tot onder de bovenlaag, en til kleine potten op om het gewicht te voelen.

Een turfblokje in een turfvrije pot

Een plantje dat in turf is opgekweekt en verplant wordt in een mengsel met veel houtvezel, zit in een kluit die zijn water niet loslaat. De turfkluit trekt het water uit de houtvezel en blijft te nat, terwijl het mengsel eromheen sneller droogt.

Wie zaait in turfhoudende blokjes of perspotjes en daarna verpot in turfvrije grond, heeft dus twee werelden in één pot. Bovenaan voelt het droog, rond de wortels is het nat. Voel dicht bij de stengel, niet aan de rand van de pot. En giet niet omdat de buitenkant droog is.

Kokos en compost

Kokosvezel houdt uitstekend water vast, maar voeding minder goed. Het kan zout zijn; daarom wordt kokos gewassen voor gebruik. Ook fijne kokos legt een beetje stikstof vast.

Groene compost brengt veel voeding mee, maar is sterk wisselend doorheen het jaar. Compost kan een EC van 5,0 mS/cm of meer hebben, terwijl de meeste groentezaailingen maar 1,0 verdragen. Een zak met veel compost kan dus te rijk zijn voor een zaailing en te arm voor een tomaat in vruchtzetting.

Tomatenplantjes deden het in een vergelijking van zes weken duidelijk het best in turf. Van de turfvrije mengsels deden die met kokos het beter dan die met houtvezel, en een kokosmengsel met extra hoornmeel kwam dicht bij turf. Een kleine proef, geen eindoordeel, maar het wijst dezelfde kant uit: het is vooral de stikstof.

In mijn eigen mengsel zit nog turf, via de potgrond waarmee ik begin: veel volume voor weinig geld.

Wat je anders doet

Begin vroeger met voeden. Geef jonge planten in turfvrije grond een verdunde vloeibare voeding zodra de eerste echte blaadjes verschijnen. Let op tekenen van tekort en stuur bij.

Vroeger is niet meer. De reflex bij een bleke plant is een dubbele dosis. Dat lost een stikstoftekort op en schept een zoutprobleem, zie waarom meer mest niet meer pepers geeft. Een normale dosis, iets vaker, doet minder schade.

Koop niet nu voor volgend voorjaar. Potgrond blijft niet eeuwig goed en gaat achteruit als hij lang bewaard wordt; gebruik hem binnen het seizoen. Voor turfvrije grond, waarin het hout al aan het verteren is, ligt dat voor de hand. Een zak die sinds oktober in de garage staat, is in maart niet meer dezelfde zak.

Schrik niet van paddenstoelen. Haal ze weg, ze zijn onschuldig.

Test je zak. Zet één plant in turfvrije grond en één in wat je gewend bent, met dezelfde voeding en hetzelfde water. Na een paar weken weet je meer dan na tien reviews. En wie liever zelf mengt, vindt de bouwstenen in zelf potgrond mengen.