Tomaten plant je diep, pepers hooguit tot de kiemblaadjes. Waarom?

Kijk eens van dichtbij naar de onderkant van een tomatenstengel. Zeker als de plant een tijdje in vochtige lucht stond, zie je kleine bultjes, soms met een wit puntje. Geen schimmel, geen luis. Dat zijn wortels in de wachtkamer.

Bij een peper zoek je die bultjes meestal tevergeefs. En daar begint het hele verschil in hoe je ze plant.

Wortels die al klaarliggen

Een tomaat legt op voorhand wortels aan in zijn stengel. Komt de voet van de plant onder water te staan, dan blijft het plantenhormoon ethyleen rond de stengel hangen. Dat stuurt auxine naar het ondergelopen deel, en daar lopen de aanlegsels uit. Zo groeit er een nieuw wortelstelsel dat het oude kan vervangen als dat beschadigd raakt.

Een stengel in vochtige, donkere aarde stoppen doet in de praktijk iets gelijkaardigs. De aanlegsels krijgen wat ze nodig hebben en lopen uit.

Nachtschadeachtigen zoals tomaat, paprika en aubergine kunnen nieuwe wortels maken op eender welke plek van de stengel boven het wortelstelsel. Komkommers en meloenen kunnen dat alleen op knopen boven de grond. De peper hoort dus bij het eerste rijtje. Het verschil tussen tomaat en peper is geen ja of nee, maar een kwestie van hoe vlot.

Hoe graag een tomaat wortelt, zag ik zelf eens. Een plant was doorgebogen onder zijn eigen gewicht, en waar de tak op de aarde lag, had hij een heel wortelstelsel gemaakt. Hij zat zo vast dat hij niet meer los te krijgen was. Laat een tak wel niet zomaar op de grond liggen: dat vraagt om schimmel.

Wat diep planten oplevert, en wat niet

"Meer wortels, dus een sterkere plant" is maar de helft van het verhaal.

In proeven in Florida gingen tomaten op drie dieptes de grond in: tot de bovenkant van de kluit, tot de kiemblaadjes en tot het eerste echte blad. De diepere planten gaven bij de eerste pluk meer vruchten, vooral grote, en er hingen meer rode tomaten. Dieper planten versnelde de rijping dus. Maar het voordeel werd kleiner bij elke volgende pluk. Het speelt vooral bij de eerste oogst.

Waarom werkte het daar? Diepere wortels zitten koeler, met minder temperatuurschommelingen. In de hitte van Florida is dat een voordeel.

Met pepers, zoals de pikante 'Cherry Bomb', liep dezelfde proef ook in het koelere Massachusetts. Daar werd het rond de kluit kouder naarmate je dieper plantte, en de opbrengst was niet hoger.

Veel advies over diep planten komt uit warme streken, waar een koelere wortelzone helpt. In België plant je half mei in grond die nog koud is. Dieper betekent daar kouder, en koud is het laatste wat een tomaat dan nodig heeft. Diep planten blijft een goed idee, maar om een andere reden: een begraven stengel geeft houvast en extra wortels, en een uitgeschoten plant wordt weer hanteerbaar. Niet omdat je in augustus meer tomaten plukt.

Hoe diep, en waarom schuin hier slimmer is

De RHS, die voor het Britse klimaat schrijft, zegt het simpel: plant tomaten zo diep dat het eerste blad net boven de grond zit. Het begraven stuk stengel maakt extra wortels.

In Minnesota, waar de lente ook allesbehalve vroeg is, raden ze een geul aan in plaats van een diep gat. Graaf een geul van 8 à 10 cm diep, haal de onderste bladeren weg en leg de plant schuin of liggend in de geul. Bedek de stengel tot net onder de bladeren die blijven staan.

Die geul is voor ons de betere keuze. De kluit blijft in de bovenste laag, die in het voorjaar het eerst opwarmt, terwijl de stengel toch over een flinke lengte onder de grond zit.

In de praktijk leg je de kluit aan het ene uiteinde van de geul en buig je de stengel voorzichtig mee. Buigen, niet knikken. Alleen de top met de bovenste bladeren steekt boven de grond uit, en die richt zich vanzelf weer naar het licht.

In een grote pot werkt hetzelfde principe, alleen verticaal. Vul de pot maar tot halverwege, zet de plant erin en vul aan tot net onder de blijvende bladeren.

Pepers: niet begraven, wel een beetje dieper mag

"Pepers plant je nooit dieper" is net iets te streng.

Het gangbare advies, van de RHS en van Oregon State University, is: plant paprika's en chilipepers op dezelfde hoogte als ze in de pot stonden. Pepers vormen niet zoals tomaten wortels op de stengel, en een dieper geplante stengel kan gaan rotten als het vochtig is en er ziekteverwekkers in de grond zitten. Een slappe, lange peper geef je een stok, geen dieper plantgat.

Toch gingen pepers in de proeven in Florida en Massachusetts tot aan de kiemblaadjes of het eerste echte blad de grond in. Ze vielen minder om, en in Massachusetts brachten ze evenveel op. Voor rassen met dunne, zwakke zaailingen raadt UMass het zelfs aan: plant tot de kiemblaadjes op de grond rusten. De kluit zit dan ongeveer 5 cm diep.

Waarom dan niet verder? Omdat een peper met zijn stengel weinig aanvangt. Veel gangbare paprikarassen maken slecht wortels op de stengel, en zijn daarom ook lastig te stekken. Een stuk stengel dat geen wortels maakt, is gewoon een stuk stengel in natte grond. In een koude, natte Belgische meimaand is dat vragen om problemen.

Dat onderzoek ging over annuum-rassen, zoals je ze in de annuum-reeks vindt. Hoe chinense en baccatum reageren, is niet onderzocht. Behandel ze hetzelfde: op dezelfde hoogte, of hooguit tot de kiemblaadjes.

De tomaat die al te lang geworden is

Een uitgeschoten tomaat met twintig centimeter kale stengel en een pluimpje bladeren bovenaan. Iedereen die ooit op de vensterbank zaaide, kent hem. Ik ook: op de vensterbank of achter een raam heb ik weinig succes gehad met zaailingen, en onder een paar degelijke groeilampen ging het beter.

Het goede nieuws is dat een tomaat zo'n uitschieter bijna volledig vergeeft. Een peper doet dat niet.

Staat hij nog binnen en moet hij verpot worden, begin dan meteen: zet een lange zaailing bij het verpotten dieper, tot de eerste bladeren net boven de potgrond zitten. Buiten doe je het dan nog eens, met de geul.

Is hij echt lang, zet hem dan liggend. Haal alle bladeren weg die onder de grond zouden komen, leg de stengel in de geul en laat alleen het bovenste stuk met gezonde bladeren uitsteken. Wat eerst een wankele sliert was, is dan een korte plant met een lange stengel onder de grond die wortels kan maken.

Mijn tomaten plant ik altijd dieper.

Een lange peper red je niet op die manier. Zet hem op dezelfde hoogte of tot de kiemblaadjes, geef hem een stokje en een lichtere plek, en accepteer dat hij wat achterloopt.