Een groeilamp kiezen zonder op watt te letten

Twee lampen van 100 watt, naast elkaar in de winkel. Uit de ene kan 250 µmol licht per seconde komen, uit de andere 150. Op de doos staat bij allebei 100. Je betaalt dezelfde stroom, maar de ene zaaibak krijgt twee derde meer licht dan de andere.

Watt is wat erin gaat. Een plant heeft alleen iets aan wat eruit komt.

Wat er op het etiket moet staan

Planten gebruiken licht tussen 400 en 700 nanometer. Hoeveel lichtdeeltjes een lamp in dat gebied uitstraalt, heet de PPF, in micromol per seconde (µmol/s). Deel je die door het stroomverbruik in watt, dan krijg je de efficiëntie in µmol per joule. Dat is het getal waarmee je lampen eerlijk vergelijkt.

Het verschil tussen lampen is groot en het verandert snel. Een goede tien jaar geleden haalden de beste ledlampen 1,66 à 1,70 µmol per joule, net zoveel als de beste natriumlampen uit de beroepsteelt. Zes jaar later zaten de beste ledarmaturen op 2,5 à 2,8 µmol per joule met wit en rood licht, en 3 met blauw en rood, tegen 1,72 voor een natriumlamp van 1000 W. Een ledlamp die al jaren in de kast ligt, kan dus een derde of meer achterlopen op een goede nieuwe.

Let op met dozen die "1000 W" beloven. Soms is dat een vergelijking met een oude lamp, en trekt het ding zelf een fractie daarvan uit het stopcontact. Het enige wattgetal dat telt, is het werkelijk opgenomen vermogen. Met een eenvoudige energiemeter tussen stekker en stopcontact weet je het na tien seconden.

Op de verpakking van mijn eigen twee lampen staat wat je overal leest: het aantal leds, 25 watt, 2000 lumen, een volledig spectrum van 380 tot 800 nanometer en zo helder als een gloeilamp van 200 watt. Geen µmol, geen lichtkaart. Precies het soort etiket waarmee je niets kunt vergelijken.

Van de lamp naar het blad

Niet alles wat de lamp uitstraalt, komt op een blad terecht. Een deel valt naast de bak of op de muur. De rekensom is eenvoudig:

gemiddeld licht op het blad (µmol/m²/s) = PPF × het deel dat op de planten valt ÷ oppervlak in m²

Hoeveel licht een zaailing per dag nodig heeft, staat hier uitgewerkt: een mol of 10 à 15 per vierkante meter per dag is een goede zone. Tomaten in volle productie willen 20 à 30 mol. Omrekenen gaat zo: µmol/m²/s × aantal uren × 0,0036 = mol per dag.

Hieronder drie opstellingen, telkens met 16 uur licht per dag, met een lamp van 1,5 µmol per joule (een zwakke of oudere lamp) en een van 2,5 (een goede recente). Boven een open bak valt ongeveer 70 procent van het licht op de planten, in een tent met reflecterende wanden ongeveer 80 procent. Dat zijn ruwe schattingen: in jouw opstelling kan het wat meer of minder zijn.

Vraag bij een lichtkaart altijd naar het gemiddelde over het hele vlak, op welke hoogte en voor welk oppervlak. Het getal pal onder het midden van de lamp is het hoogste van de kaart, en dat is het getal dat het graagst in de reclame belandt. Hoe de afstand meespeelt en waarom je beter naar de plant kijkt dan naar een vaste hoogte, lees je in het stuk over slappe zaailingen.

Kleur: wit is geen compromis

Lange tijd gold roze licht, blauw plus rood, als het beste voor planten, omdat bladgroen vooral die kleuren opneemt. Dat idee kwam vooral van de eerste ledfabrikanten, terwijl al lang bekend was dat ook groen licht goed werkt voor fotosynthese. Hoe kleur de vorm van een plant stuurt, verschilt sterk per soort. Op de fotosynthese zelf is het effect opvallend gelijk.

Dwergtomaten onder wit licht maakten per mol licht 0,14 à 0,25 gram meer vrucht (in drooggewicht) dan onder rode of rood-blauwe lampen, bij dezelfde hoeveelheid licht. Groen licht gaat dieper door het bladerdek en bereikt ook de onderste bladeren.

Wit licht heeft nog een voordeel, en dat zit aan jouw kant: je ziet wat er met je plant aan de hand is. Onder roze licht zie je een gele bladrand of een beginnende schimmel veel minder snel.

Dan het verrood, licht tussen 700 en 750 nanometer. Die lichtdeeltjes dragen even goed bij aan fotosynthese als gewoon licht, zolang ze niet meer dan ongeveer 30 procent van het totaal uitmaken. Maar verrood laat stengels en bladstelen ook strekken, en daarom blijft het bij de meeste gewassen best onder zo'n 20 procent. Voor zaailingen, die je net kort wilt houden, is veel verrood het laatste wat je zoekt. Kijk ook of een fabrikant zijn µmol-getal over 400 tot 700 of over 400 tot 750 nanometer rekent. Het tweede getal is hoger, en dus niet vergelijkbaar met het eerste.

Wat het kost

Het CREG-tarief, de gemiddelde elektriciteitsprijs voor gezinnen met alles erin (energie, netkosten, heffingen en btw), bedraagt voor het vierde kwartaal van 2026 32,25 cent per kWh in Vlaanderen, 36,88 in Brussel en 37,79 in Wallonië. Je eigen contract kan hoger of lager liggen, vul gerust je eigen prijs in.

Voor die ene zaaibak, 90 dagen lang, 16 uur per dag, in Vlaanderen:

• lamp van 29 W: 42 kWh, ongeveer 13,50 euro
• lamp van 48 W: 69 kWh, ongeveer 22 euro

Negen euro verschil per seizoen, voor evenveel licht op je zaailingen. Dat lijkt weinig, tot je vijf bakken hebt en de lamp een paar seizoenen meegaat.

Bij de kweektent loopt het sneller op. 175 watt is aan dat tarief zo'n 27 euro per maand, 290 watt zo'n 45 euro.

Elke watt die de lamp verbruikt, komt uiteindelijk als warmte in de kamer terecht, ook het licht zelf. In januari warmt dat je bureauhoek mee op. In een dichte tent in mei moet die warmte er actief uit.

Laat een zwakke lamp ook niet dag en nacht branden om het verschil goed te maken. Bij continu licht krijgen tomaten gele vlekken tussen de bladnerven, en ook pepers kunnen er gele bladeren van krijgen. Voor zaailingen is 16 à 18 uur genoeg.

Wat je vraagt voor je iets koopt

• Hoeveel watt trekt de lamp werkelijk uit het stopcontact?
• Hoeveel µmol/s geeft hij, en over welk golflengtegebied is dat gemeten?
• Hoeveel µmol per joule is dat? Staat het er niet, reken het zelf uit, of wees wantrouwig.
• Is er een lichtkaart met een gemiddelde over een oppervlak, en op welke hoogte?
• Is het licht wit, en hoeveel verrood zit erin?
• Kan hij dimmen, zodat dezelfde lamp eerst zaailingen en later volwassen pepers bedient?

Zelf kweek ik binnen onder twee ledlampen op een statief, en dat ging beter dan alles wat ik ooit achter een raam probeerde. Welke lamp het bij jou wordt, maakt minder uit dan of je die zes vragen kunt beantwoorden.