Tomatenrassen voor een koele Belgische zomer

Op een zakje tomatenzaad staat "60 dagen". Het is verleidelijk om vanaf de zaaidag te tellen, en dan heb je half mei al tomaten. Die 60 dagen beginnen pas als de plant buiten staat. En ze gaan uit van nachten die warmer zijn dan de onze.

Wat het getal op het zakje betekent

Het aantal dagen tot rijpheid telt vanaf het uitplanten tot de eerste vrucht rijp is. Grofweg 50 dagen voor vroege kerstomaten, 60 voor vroege tomaten van gewone grootte, 75 voor middenvroege en 85 voor late rassen. Zaai je rechtstreeks buiten, tel er dan zo'n 25 dagen bij. In streken met koude avonden komt er nog minstens 10 dagen tot 2 weken bij.

Leg dat op een Belgische kalender. Tomaten gaan pas buiten als het vast boven 16 °C blijft. Na de IJsheiligen, dus. Stel dat je plant op 20 mei:

Dat is de eerste vrucht, niet de oogst. Een laat ras dat eind augustus zijn eerste tomaat kleurt, heeft daarna nog een paar weken voor de nachten echt kouder worden. In de koele streek rond Seattle raken bloemen van grootvruchtige rassen vanaf half augustus niet meer rijp voor het seizoen eindigt. Kwekers daar kiezen daarom rassen van 75 dagen of minder.

Bij mij was Tigerella dit jaar de eerste. Ze begon binnen al te bloeien, en die eerste bloemen heb ik afgeknepen: de plant moest eerst een sterke stam maken.

Koude nachten zijn het echte probleem

Waar het 's nachts vaak onder 13 °C gaat, ontwikkelt het stuifmeel van een tomaat zich slecht of helemaal niet. Het gevolg: misvormde vruchten of bloemen die afvallen.

Een normale zomernacht in Ukkel haalt gemiddeld 13,4 °C. In mei is dat 9,2 °C, in september 11,3 °C. Het begin en het einde van het Belgische tomatenseizoen zitten dus gemiddeld onder die grens, en midden in de zomer schuren we ertegenaan.

Er bestaan rassen die dat probleem omzeilen. Oregon State University kweekte tomaten die vrucht zetten zonder bevruchting, zoals Siletz, Santiam en Legend. Bij kou groeien de eerste vruchten zonder zaad, en als het warmer wordt, gaat de bestuiving gewoon verder. Het zijn Amerikaanse rassen; kom je ze tegen, dan weet je waarom ze bestaan.

Klein rijpt sneller

Kleinvruchtige rassen zijn het makkelijkst, zetten het snelst vrucht en geven het meest, en kleine kerstomaten rijpen sneller dan grote vruchten.

Maar lees de dagen, niet alleen het woord "kers". Sungold, een van de bekendste kerstomaten, is middenvroeg, terwijl de struikvormige kerstomaat Gold Nugget vroeg is.

Struik of cordon

Een cordontomaat, of indeterminate, groeit door tot de vorst hem stopt en blijft bloeien en vrucht zetten. Een struiktomaat, of determinate, maakt aan de toppen van zijn scheuten een bloemtros en stopt daar. Hij rijpt zijn vruchten daardoor in een korte periode, vaak een paar weken, en is een goede keuze voor een koud klimaat omdat hij vroeg klaar is. Omdat hij compact blijft, kun je hem ook makkelijker afdekken op een koude nacht.

Cordontomaten hebben in België vooral een plafond. Buiten top je een cordon na vier trossen, in de serre na zeven. Wat erboven komt, wordt buiten toch niet meer rijp. Wanneer dieven en toppen loont, hangt van dat type af.

Rassen voor een koele zomer

De Award of Garden Merit krijgt een ras dat in de proeven van de RHS bijzonder goed presteerde, in een klimaat dat dicht bij het onze ligt. Het is geen garantie voor jouw tuin in Zellik of Zottegem, maar het is een betere start dan een foto op een zakje.

Tigerella staat op die lijst. Bij mij was ze dit jaar een topper, in opbrengst en in smaak tegelijk, en die twee gaan niet altijd samen.

White Queen is het omgekeerde. Ze ziet er wat flets uit, bijna wit, en ze geeft weinig en is lastig tevreden te houden. Maar ze smaakt vlezig, fruitig en zoet, en dat verwacht je gewoon niet. Heerlijk met mozzarella als voorgerecht.

Open bestuivend of F1

Tomaten bestuiven zichzelf. Daardoor blijven de meeste oude rassen raszuiver: zaad dat je zelf wint, geeft volgend jaar dezelfde plant. Een F1-hybride is een kruising van twee ouderlijnen. Hij is uniform en kan productiever zijn, maar uit zijn zaad groeit niet opnieuw hetzelfde. Op het zakje staat of het om een F1 gaat. Zelf zaad winnen heeft dus alleen zin bij open bestuivende rassen.

Het tweede verschil staat in kleine letters. De meeste hybriden dragen resistentiecodes, weinig oude rassen doen dat. De zaadsector gebruikt twee niveaus: HR (hoge resistentie) remt een ziekte sterk onder normale druk, IR (intermediaire resistentie) remt ze, maar de plant kan meer schade tonen. Geen van beide betekent immuun.

Bij phytophthora, de ziekte die in een natte Belgische zomer buiten hele tomatenrijen neerlegt, is dat verschil concreet. Voor de meeste tomatentypes bestaan rassen die resistentie claimen. Volledig immuun zijn ze zelden, maar ze kunnen nog een oogst geven waar gevoelige rassen helemaal bezwijken. Crimson Crush combineert twee resistentiegenen, Ph-2 en Ph-3. Toch doken in Britse tuinen al agressieve stammen op die ook die combinatie doorbreken. De ziekte verandert mee.

Welke middelen je als particulier in België mag gebruiken, staat op fytoweb.be. Een ras kiezen dat minder vatbaar is, staat nergens op een lijst van toegelaten middelen, en helpt toch.

Een keuze voor volgend jaar

Wie buiten kweekt, begint met rassen van 75 dagen of minder, liefst kleine vruchten, en zaait eind maart of begin april. Een of twee struiktomaten erbij geven je vroege vruchten en een plant die je kunt afdekken. Een ras met resistentie tegen phytophthora is een verzekering voor een zomer als die van 2021, toen in Ukkel 410,7 mm regen viel, driekwart meer dan normaal. De grote, late vleestomaat bewaar je voor de serre, of voor een jaar waarin je graag gokt.

Welke tomaten er in de winkel staan, vind je bij de tomaten.