Tomaten dieven: wanneer het loont en wanneer je beter afblijft

Elke tomatenkweker krijgt het te horen: dieven, elke week. Wat er zelden bij gezegd wordt, is dat je daarmee tomaten weggooit. Niet per ongeluk. Dat is de ruil.

Een proef van Oregon State University maakt die ruil concreet. Early Girl-planten op één stengel, aan een paal, gaven vruchten die 29 procent zwaarder waren dan die van ongesnoeide planten die over de grond kropen. Eind augustus was ruim de helft van hun oogst rijp, tegenover een derde bij de rest. Maar hun totale opbrengst was minder dan de helft.

Grotere tomaten, vroeger, maar veel minder. Of dat een goede ruil is, hangt af van welk type er in je pot staat en hoe lang je zomer is. De Belgische zomer is kort.

Welke tomaat staat er eigenlijk?

Tomaten groeien op twee manieren, en het zaadzakje zegt meestal welke.

Stoktomaten, ook indeterminate of cordon genoemd, blijven groeien tot de kou ze stopt. Het zijn krachtige, snelle groeiers die hoge steun nodig hebben, en hun zijscheuten neem je geregeld weg. Doe je dat niet, dan krijg je een massa lange, kruipende stengels die moeilijk te steunen zijn, weinig vruchten dragen en veel plaats innemen.

Struiktomaten, determinate, stoppen zelf met groeien op een bepaalde hoogte. Hun zijscheuten laat je staan. Hangende rassen voor bloembakken en hangbakken horen bij deze groep.

Een cherrytomaat is geen derde type. Veel cherryrassen zijn gewone stoktomaten: Sungold en Sweet Million zijn cordons, Gold Nugget is een compacte struik. Ook Tigerella is een cordon. Die gestreepte tomaat was bij mij in 2026 een topper, zowel in opbrengst als in smaak.

Zelf top ik mijn stoktomaten, en mijn kerstomaten laat ik grotendeels hun gang gaan. Af en toe haal ik een dief weg, zodat er genoeg lucht door de plant kan. Bij grote vleestomaten hoor je je te beperken tot één of twee stengels en de rest weg te knippen. Dat kan een flink karwei worden.

Wat een dief is, en wat niet

Een dief is de scheut die groeit in de oksel tussen de hoofdstengel en een blad. Niet het blad zelf, en ook niet de bloemtros. Die tros komt uit de stengel tussen twee bladeren, niet uit een oksel. Wie dat eenmaal gezien heeft, vergist zich niet meer.

Neem dieven klein weg, zolang ze korter zijn dan een centimeter of vijf. Dan knijp je ze met twee vingers af en blijft er een klein wondje over. Kijk elke keer dat je water geeft even na.

Een dief is geen nutteloos blad. Het is een volwaardige stengel die zelf ook trossen maakt. Precies daarom geeft dieven minder tomaten: je haalt bloemtrossen weg.

Bij struiktomaten kost dieven gewoon oogst

Bij struiktomaten geven de planten waar niemand aan zit de meeste verkoopbare tomaten. Dat bleek uit een proef van Purdue University met twee struikrassen, gesnoeid tot nul à vier zijtakken onder de eerste tros. Alleen wie per se de allergrootste vruchten wil, doet het beter met twee à drie zijtakken.

Haal hooguit de scheuten onder de eerste bloemtros weg; daarboven levert dieven geen extra oogst op. En top dit type niet, want dat verlaagt de opbrengst sterk.

Heb je een struiktomaat of een hangtomaat: laat hem. Bind hem op als de takken te zwaar worden.

Waarom het bij stoktomaten in België wel loont

Buiten staat een tomaat in België vanaf half mei, na de IJsheiligen. Het einde komt niet met de eerste vorst, maar eerder: met de kou die het rijpen afremt.

Hoe lang een tomaat nodig heeft van open bloem tot rijpe vrucht, hangt sterk af van de temperatuur. Bij een constante 26 °C is dat 42 dagen, bij 22 °C 46 dagen, bij 18 °C al 65 dagen en bij 14 °C 95 dagen, ruim drie maanden.

In Ukkel is het in augustus normaal gemiddeld 18,4 °C, in september 15,2 °C. Een bloem die begin augustus buiten opengaat, heeft dus ruwweg twee maanden nodig, en belandt dan in een september die nog kouder is. Een bloem die eind augustus opengaat, haalt het buiten zelden.

Zo zwart-wit is het in de tuin niet: een vrucht in de zon is warmer dan de lucht, en een serre wint weken. Maar de richting klopt. Elke dief die in juli nog nieuwe trossen maakt, kweekt groene tomaten voor oktober. Bij een stoktomaat wil je in een korte zomer liever vier trossen die rijp worden dan acht die groen blijven.

Er is nog een tweede reden: vocht. Dieven houdt de plant open, en een open plant droogt sneller op na een regenbui. In de proef in Oregon hadden twee op de vijf vruchten op de kruipende planten last van de aardappelziekte, tegenover nog geen één op de tien op de gesnoeide. Die kruipende planten lagen wel ook op de grond, dus niet het hele verschil komt van het dieven.

Toppen: de laatste dief

Stop een stoktomaat zodra hij bovenaan zijn steun zit of genoeg trossen gezet heeft: zeven in een serre, vier buiten. Knip de hoofdstengel dan twee bladeren boven de bovenste tros af.

Amerikaans advies zegt vaak: top vier à zes weken voor de eerste nachtvorst, en haal vanaf vier weken voor die vorst de nieuwe bloemen weg. Dat is geschreven voor een warmere zomer. Wacht buiten niet op de vorst: wat er begin augustus nog niet als tros aan hangt, wordt buiten zelden rijp. Staat de plant in een serre, dan mag het later.

Twee stengels, of een beetje laten gaan

Tussen alles weg en niets weg ligt ruimte. Wil je een tweede hoofdstengel, laat dan de dief staan die net onder de eerste bloemtros groeit, en neem de rest weg. Elke weggenomen dief verlaagt de mogelijke opbrengst, maar verbetert de luchtstroom.

Je hoeft ook niet elke dief weg te nemen, zeker niet als de plant daardoor heel open wordt. Te weinig blad betekent zonnebrand op de vruchten.

De onderste bladeren

Hetzelfde principe geldt onderaan. Haal bladeren en scheuten van de onderste 15 à 30 cm weg, zeker alles wat de grond raakt: dat beperkt opspattende grond en bladvlekkenziektes. Doe het op een droge dag, zodat de wonden snel dichtgaan, en haal nooit meer dan een derde van het blad in één keer weg.

Waarom een tomaat onderaan wortels maakt waar een peper dat niet doet, lees je in het stuk over diep planten. Kies je voor volgend voorjaar een ras uit de tomaten, kijk dan eerst naar het groeitype. Dat bepaalt of je de hele zomer met dieven bezig bent.