Kiemtemperatuur per soort: waarom een chinense geen annuum is

Op bijna elk zakje peperzaad staat een kiemtemperatuur, meestal iets als 20 à 30 °C. Dat bereik is zo ruim dat het voor alle pepers klopt. Daardoor zegt het voor geen enkele soort echt iets.

Want de soorten verschillen. Niet een beetje.

Hoe warm elke soort het wil

Een annuum, de soort van paprika en de meeste gewone chilitypes, is niet kieskeurig. Een chinense, de soort van habanero en superhots, wel. De tabel hieronder zet ze naast elkaar, met de tomaat erbij. Voor annuum en tomaat staat het aantal dagen tot het plantje boven de grond komt, voor chinense hoeveel zaden na twee weken gekiemd waren.

Een annuum bij 20 °C is traag maar zeker: twaalf à dertien dagen. Bij 15 °C komt hij nog, na een dikke drie weken.

Een chinense bij 18 °C: twee weken lang niets. Bij 21 °C, ongeveer de temperatuur die de Britse RHS voor chilizaad aanraadt, komt gemiddeld maar één op de drie zaadjes op. Pas tussen 24 en 27 °C doet een chinense wat je van een zakje zaad verwacht.

En warmer is niet beter. Boven 30 °C zakt de chinense weer weg, en bij 39 °C kiemt er zo goed als niets. Zelfs een annuum is bij 35 °C trager dan bij 30 °C.

Daar zit een waarschuwing in. Het Chile Pepper Institute in New Mexico noemt 32 à 38 °C de temperatuur waarbij pepers het snelst kiemen. Zet je een habanero zo warm, dan zit hij precies in de zone waar hij het laat afweten. Veel zaaiadvies online is geschreven voor andere pepers, in een ander klimaat, met een ander huis rond de zaaibak. Ik heb zelf ook vaak advies gevolgd dat niet voor hier bedoeld was.

Baccatum en rocoto

Over baccatum, de ají's, is minder gemeten. Wat bekend is: sommige baccatums kiemen nog bij 10 à 13 °C, kouder dan waar een annuum het opgeeft. In de kou gedraagt een baccatum zich dus eerder als een taaie annuum dan als een chinense.

Rocoto (pubescens) is het buitenbeentje. Het is de enige gekweekte peper die van nature koeler groeit: hij komt uit het hooggebergte van Zuid- en Midden-Amerika, waar chinense uit het warme laagland komt.

In een Peruaanse kwekerij op bijna 2500 meter hoogte, in een streek met een jaargemiddelde van 13 °C, kiemde vers rocotozaad in een kweektunnel na ongeveer acht dagen, voor meer dan 90 procent. Een rocoto heeft dus geen chinense-warmte nodig. Dat hij liever koel kiemt, lees je vaak; hard bewezen is het niet, maar tegengesproken ook niet.

De veilige middenweg voor alle pepers is 27 à 29 °C. Zet je een rocoto niet in de warmste hoek van de mat, dan doe je niets fout.

Tomaat, voor de volledigheid

De tomaat is de makkelijke. Bij 10 °C komt hij nog, na zes weken. Bij 15 °C na twee weken, bij 20 °C na acht dagen, tussen 25 en 30 °C na zes. De RHS houdt het op ongeveer 18 °C.

De temperatuur van je kamer is niet die van je potje

Alle getallen hierboven gaan over de temperatuur bij het zaad. De thermostaat in je woonkamer meet lucht, aan een binnenmuur. Een potje op de vensterbank zit er om een paar redenen naast.

Verdamping. Water dat uit natte grond verdampt, neemt warmte mee. Hoeveel, hangt af van de lucht erboven: droge, warme lucht boven een radiator laat snel verdampen, onder een gesloten deksel valt het stil. Reken niet op een vast verschil, maar ook niet op geen verschil.

Het raam. 's Nachts verliest een vensterbank warmte aan het glas. In januari is het in Ukkel gemiddeld 3,3 °C buiten. Een potje tegen het raam voelt dat, ook als de kamer warm aanvoelt.

De radiator. Overdag warme voeten, 's nachts zakt de thermostaat en koelt de vensterbank mee af. De temperatuur die je overdag voelt, is niet die van vier uur 's nachts.

Meten is de enige manier om het te weten: een thermometer met een pin, in de grond. Doe het 's ochtends vroeg, voor de verwarming aanslaat. Dat is het koudste moment, en het moment dat telt.

Een warmtemat is geen thermostaat

Een warmtemat zet er warmte bij. Hij kiest geen temperatuur.

Fabrikanten beloven 5 à 11 °C boven de omgevingstemperatuur. Een mat zonder thermostaat haalde in een kelder van ongeveer 20 °C hoogstens 30 °C.

Denk dat door naar je eigen huis. Op een koude vensterbank in februari haal je met zo'n mat misschien net de 21 °C waarbij maar één op de drie chinense-zaadjes opkomt. Op een zonnige vensterbank boven de radiator, met een deksel erop, zit je makkelijk boven 30 °C, waar hij weer wegzakt. Dezelfde mat, twee keer mis.

Een thermostaat met een voeler in de grond, tussen de zaden, lost dat op. Zet hem voor chinense op 25 à 27 °C. Annuum en baccatum doen het daar ook goed, tomaten eveneens.

Warm is maar de helft

Zodra de kiemplantjes boven zijn, draait het om licht. Haal ze uit de verwarmde kweekbak en zet ze op 16 à 18 °C, in veel licht.

Dat licht is er in een Vlaamse winter niet. Ukkel telt in januari normaal zo'n 59 uur zon, voor de hele maand, en in februari zo'n 77. In januari is dat minder dan twee uur per dag.

Mijn eigen zaailingen op de vensterbank werden nooit veel; pas onder een paar goede groeilampen kwam er schot in. Daarom: wie in de winter zaait, kiemt warm op een mat met thermostaat en zet de plantjes onder een lamp zodra ze boven komen. De vensterbank is de noodoplossing, geen plan. Hoe vroeg je daarmee kunt beginnen, staat in wanneer je superhots zaait.

Per ras staan kiemtijd en kiemtemperatuur ook bij het zaad zelf, bijvoorbeeld in de chinense-reeks.