Waarom je peperzaad niet kiemt, en hoe je de oorzaak vindt

Twee weken na het zaaien: niets. De eerste gedachte is vaak: slecht zaad. Het is zelden de eerste plek om te zoeken.

Hieronder de oorzaken in de volgorde waarin je ze het best uitsluit. Eerst wat je vandaag kunt meten, als laatste wat weken testen vraagt.

Eerst: graaf één zaadje op

Neem een tandenstoker en haal voorzichtig één of twee zaden boven. Niet de hele bak. Wat je vindt, vertelt al veel.

• Hard en heel, net zoals je het zaaide. Het zaad wacht nog. Te koud, te kort gewacht, of oud zaad.
• Zacht, bruin, papperig, soms met wit pluis. Het is gerot voor het kon kiemen. Denk aan te nat, vaak in combinatie met te koud.
• Gekiemd, met een worteltje of een gekruld stengeltje onder de grond. Het werkt wel, maar het raakt niet boven. Te diep, of een korst.

1. Te koud aan de voeten

Je ziet deze het makkelijkst over het hoofd, want de kamer voelt warm aan. Een annuum kiemt bij 15 °C nog, maar traag: 25 dagen, tegen een dikke week bij 25 °C. Na drie weken op 15 °C is, afhankelijk van het ras, 46 tot 84 procent gekiemd. Bij 10 °C kiemt er niets.

Chinense is gevoeliger. Bij 18 °C kiemt er binnen twee weken niets, en bij 21 °C komt maar één op de drie zaadjes op.

Hoe je het herkent. Je zaden zijn hard en heel. Steek een thermometer met een pin in de grond, 's ochtends vroeg, voor de verwarming aanslaat. Zit je onder de 20 °C, dan heb je je verklaring al.

Een tweede aanwijzing staat vaak naast je peperbakje. Tomaat kiemt bij 15 °C in twee weken. Komen je tomaten op dezelfde vensterbank wel op en je chinense niet, dan ligt het vrijwel zeker aan de temperatuur, niet aan het zaad.

Wat je doet. Een warmtemat met een thermostaat en een voeler in de grond. Waarom een mat zonder thermostaat even goed te koud als te warm kan uitdraaien, staat in kiemtemperatuur per soort. De kiemtemperatuur per ras vind je in de shop.

2. Te nat

Een zaadje dat kiemt, ademt. Te veel water in de grond duwt de lucht eruit. Zaad in koude grond die verzadigd is met water, is het kwetsbaarst voor kiemschimmel. Wordt het aangevallen voor het kiemt, dan wordt het zacht en papperig, donkerbruin, en vergaat het.

Koud en nat versterken elkaar. Zaailingen die traag groeien in koude, natte grond, raken makkelijker besmet, en een zaad dat traag kiemt, ligt langer te wachten.

Hoe je het herkent. De grond glanst. Er staat water in het schoteltje. Het deksel hangt dag en nacht vol druppels. Knijp je een snuifje grond tussen twee vingers en loopt er water uit, dan is het te nat. Opgegraven zaden zijn zacht en bruin in plaats van hard.

Wat je doet. Vochtig, niet verzadigd. Geef water van onder en giet weg wat na een tijdje nog in het schoteltje staat. Zet het deksel elke dag even open.

En kaneel? Kaneelolie en -extract remmen schimmels in een petrischaaltje, maar dat kaneelpoeder op zaaigrond hetzelfde doet, is nooit aangetoond. Wat wel helpt, is saaier: zaai in grond die warm genoeg is om vlot te kiemen, en hou ze vochtig maar niet verzadigd.

3. Te diep

De vuistregel: zaai op een diepte van ongeveer twee keer de breedte van het zaad. Een peperzaadje is een paar millimeter breed. Een halve centimeter grond erover is ruim genoeg, geen vingerkootje.

Op de juiste diepte kiemt zaad snel. Dieper duurt het langer, en dat is weer tijd voor dezelfde schimmels als bij punt 2.

Hoe je het herkent. Opgegraven zaden zijn gekiemd, met een wit worteltje of een gekruld stengeltje dat nog onder de grond zit. In één bakje komen de plantjes verspreid en laat op.

Wat je doet. Druk het zaad licht aan op de grond, zeef of verkruimel er een dun laagje over, en geef de eerste keer water van onder.

4. Te vroeg opgegeven

Bij pepers betekent niets zien meestal dat het nog bezig is.

Een officiële kiemtest telt pepers na 7 en na 14 dagen, in een kiemkast. Op een vensterbank gaat het zelden zo vlot.

De bekende keukenroltest loopt 7 à 10 dagen op een warme plek rond 21 °C, bovenop de koelkast. Voor tomaat is dat prima. Voor chinense is het te kort en te koud: bij 21 °C is na twee weken maar een derde gekiemd. De rest is dan niet per se dood. Bij de juiste temperatuur reken je voor pepers op één tot vier weken.

Rocoto heeft de reputatie traag te zijn. Toch kiemt vers rocotozaad uit rijpe vruchten na ongeveer acht dagen, voor meer dan negen op de tien zaden. Vers rocotozaad hoeft dus niet traag te zijn. Zaad in een zakje is alleen nooit zo vers als zaad uit een vrucht van een paar weken oud.

Hoe je het herkent. Temperatuur klopt, de grond is vochtig maar niet nat, opgegraven zaden zijn hard of licht gezwollen, niets rot. Dan wacht je.

Wat je doet. Voor chinense en rocoto: niets opgeven voor vier weken voorbij zijn, op de juiste temperatuur. Schrijf de zaaidatum op het label. Na drie weken weet niemand nog precies wanneer het was.

Bij mij liet Malawi Piquante, de peppadew, het langst op zich wachten. Ik dacht dat de hele lichting mislukt was. Na meer dan een maand kwamen ze er toch.

5. Oud of slecht bewaard zaad

Peperzaad leeft niet lang. Reken voor pepers op ongeveer 2 jaar, voor tomaten op 4.

Vocht is daarbij de grote vijand. Bij 90 procent luchtvochtigheid droogt zaad maar tot 19 procent vocht, en dan kiemt het na een jaar al slecht. Denk aan een tuinhuis of een garage in een Belgische winter. Of aan de schuif naast de oven.

Hoe je het herkent. Temperatuur, vocht en diepte kloppen, je hebt lang genoeg gewacht, en toch komt maar een deel op. Is het zakje ouder dan twee jaar, of lag het warm of vochtig, dan is dit je verdachte.

Wat je doet. Test het, op de juiste temperatuur en lang genoeg, met tien zaden op een vochtig keukenpapier. Hoe dat precies gaat, staat in kiemkracht testen met een keukenrol. Bewaar wat overblijft droog en afgesloten, in een glazen pot in de koelkast.

Ik let zelf heel erg op hoe ik mijn zaad bewaar. Zaad zien rotten heb ik nog nooit.

6. En pas dan: slecht zaad

Eerst een getal dat weinig mensen kennen. De Europese regels voor groentezaad leggen voor paprika en Spaanse peper (Capsicum annuum) een minimale kiemkracht vast van 65 procent. Voor tomaat is dat 75 procent. De andere pepersoorten staan niet eens in die lijst.

Een zakje waarvan zeven op de tien zaden kiemen, is dus geen slecht zakje. Het valt binnen de norm.

Omgekeerd zegt zo'n minimum niets over wat er in jouw zakje zit. Mijn eerste zaaigids waarschuwde dat ik op verlies moest rekenen, dus zaaide ik ruim. Alles kwam op. Weggooien kon ik niet.

Hoe je het herkent. Pas als een test onder goede omstandigheden faalt, en een ander zakje in hetzelfde doosje, op hetzelfde moment, wel kiemt. Leg er een paar tomatenzaden bij als controle. Kiemen die en je pepers niet, na vier weken tussen 25 en 30 °C, dan ligt het aan het zaad.

Wat je doet. Meld het aan wie het je verkocht, met je testresultaat erbij: hoeveel zaden, welke temperatuur, hoeveel dagen. Met die drie getallen kan iemand iets zeggen. Met "er kwam niets op" niet.